سیر منطقی و اخلاقی استیضاح در نگاه امام(ره)

بی‌تردید استیضاح، اگر به هدف «نظارت» باشد حق نمایندگان و از اختیارات و صلاحیت قوه مقننه در اصل۸۹ قانون اساسی است. پس نمایندگان با استفاده از ابزار قانون، می‌توانند عملکرد وزرا یا وزیر را زیر ذره بین گرفته، تمام رفتار‌ها و حرکات آنان را با دقت رصد کنند، اما با توجه به اینکه سوگند خورده‌اند به مصالح مردم و کشور پایبند باشند، لازم است توصیه‌های اخلاقی و قانونی در این زمینه را همواره از وظایف اصلی و واقعی خویش بدانند و به آن‌ها عمل نمایند.
اکنون فرازهایی از رهنمودهای امام راحل (قدس سره) را ـ که همواره مشعلی فروزان و راهنمایی روشن برای مردم و مسئولان، به ویژه نمایندگان مجلس شورای اسلامی است ـ در اینجا به جهت اهمیت و تناسب آن با فضای امروز، مرور می‌کنیم تا شاید طراحان استیضاح، در مباحثات سیاسی و جلسات استیضاح، آداب و اخلاق اسلامی را رعایت کنند و از تحمیل عقیده و اعمال غرض و احیانا تسویه حساب‌های باندی و جناحی بپرهیزند:

۱. گامهای قبل از اسیتضاح
«اگر انحرافی دیدید، نخست بدون سر و صدا دنبال تحقیق روید. پس از آنکه مسلّماً معلوم شد، قبل از کشیده شدن به مجلس، با طرف به گفتگو بنشینید، و مسئله را حتی الامکان با خود او حل کنید. اگر در این مرحله توفیق حاصل نشد، در کمیسیون مربوط او را بخواهید، و با کمک دوستان فیصله‏ دهید. و اگر فیصله نشد و شخص مذکور می‌‏خواهد برخلاف مصالح اسلام و کشور و ملت عمل کند و در انحراف پافشاری نماید، حفظ مصلحت عمومی و اسلام مقدّم است بر حفظ مصلحت شخص، هرکس باشد؛ در این صورت تقاضا کنید و با استدلال و منطق، بدون کوچک‌ترین اهانت، مطلب را عرضه کنید. و مهلت دهید تا در محیطی آرام و بی‏تشنج از خود دفاع کند. در این موقع مجلس به هرچه تکلیف قانونی و شرعی دارد عمل کند، بی‌کوچک‌ترین توهین...»

۲. استیضاح «نظارت» است نه «عیبجویی»
«شک نیست که مجلس به همه امور کشور نظارت دارد؛ و حق نمایندگان است که از هر انحراف و خلافی که از وزرا و ادارات می‌‏بینند به حکم قانونی جلوگیری کنند و دولت را تا حد استیضاح بکشانند، لکن فرقهاست بین «نظارت و استیضاح»، و «بین عیبجویی و انتقامگیری».

۳. تشخیص معیارهای الهی و غیر الهیِ استیضاح، سخت نیست
«این فرق را همه کس پس از رجوع به وجدان خویش می‌‏فهمد. انسان با کمی تفکر در حال خود تشخیص می‌‏دهد که احضار دولت یا وزیر برای خدا و مصالح اسلام و کشور است و در آن جز هدایت و جلوگیری از انحراف و حفظ مصالح ملت چیز دیگری دخالت ندارد؛ یا از معیارهای غیرالهی، چون حُبّ و بغض، دوستی و دشمنی، هواهای نفسانی چون خودنمایی، عرض اندام و از این قبیل مکاید نفسانی و شیطانی، برخوردار است...»
۴. هر ادعایی در استیضاح باید همراه با شواهد و دلایل محکم باشد و الا دست شیطان در کار است
«معیار الهی آن است که اثبات مدعا مبنی بر استدلال و شواهد متقن باشد، و از کلمات نیشدار و اهانت آمیز و کردار ناروا مبرّا باشد. و در غیر این صورت، باید دانست که دست شیطان و نفس امّاره بالسوء در کار است و گوینده بازیچه هوای نفس است...»

۵. چه بسا با یک انحراف شما (نمایندگان)، یک انسان آبرومند در جامعه ساقط شود
«نمایندگان محترم و خواهران و برادران گرامی! مسئله بسیار مهم است. آبرو و حیثیت یک مسلمان یا یک انسان در کار است. چه بسا با یک انحراف شما یک انسان آبرومند در جامعه ساقط شود و شرف یک مؤمن خدشه‏دار گردد...»
 «... گاهی بعضی نطق‌ها موجب تأسف بسیار و تأثر است؛ و چه بسا که اهانت به یک مسلمان و مؤمن را به حد اعلی‏ می‌‏کشاند و حیثیات انسان‌ها را لکه‏دار می‌‏کند؛ و گاهی ارقام و اقلام بسیار از گوشه و کنار اعم از صحیح و فاسد جمع آوری می‌‏کند و با آبروی دولت و اشخاص، بلکه مجلس بازی می‌‏کند؛ و مجلس شورای اسلامی را بی‏توجه همچون مجلس طاغوت می‌‏نماید و مورد تاخت و تاز اعراض مسلمانان در سراسر کشور قرار می‌‏دهد. آقایان می‌‏دانند مجلس اسلامی که حاصل سالهای دراز رنج و زحمت و خونهای محترم صد‌ها هزار شهید و جانباز است برای تحقق احکام نورانی اسلام و تحول از رژیم طاغوت به رژیم الهی ـ اسلامی است. نمایندگان آن باید از اخلاق اسلامی بالا و والایی برخوردار باشند؛ و خدای بزرگ را حاضر و ناظر بر اعمال و گفتار خود بدانند، و از رفتار و گفتار رژیمهای طاغوتی احتراز نمایند...»   (صحیفه امام، ج‏۱۸، صص۴۶۶ ـ ۴۶۸)

/ 0 نظر / 30 بازدید